SiteLock
Livre du mois Le Petit futé Kinshasa 14,95 € Communiqué de presseGuide Kinshasa 2017 (petit futé)Neocity
Boek van de maand Zoon in Congo 15% korting + gratis verzending Zoon in Congo Lanoo Uitgeverij
   Webmasters Delcol Martine Eddy Van Zaelen De webmaster Delcol MartineEddy Van Zaelen
  Helpt U mee en stuur je ons uw boeken in ruil voor een publicatie op de site  Sponsor Site
Kasai Rencontre avec le roi des Lele Kasaï , rencontre avec le roi Prix exclusif Grâce a Congo-1960 Sans limite de temps 29.80 € frais de port inclus  -Editeur Husson
L'état indépendant du congo a la recherche de la vérité historiquecongo 1957-1966 TémoignageLes chemins du congoTussen vonk en omroep , draadloze communicatie in België en CongoLeodine of the belgian CongoLes éxilés d'IsangiGuide Congo (Le petit futé)Congo Ya Kalakala, avec mes remerciements a Mr Paul DaelmanCongo L'autre histoire, avec mes remerciements a Charles LéonardL'Héritage des Banoko , avec mes remerciements a Mr. Pierre Van BostL'année du Dragon avec mes remerciements a Mr Eddy Hoedt et Mr Peeters Baudoin

Bij een graf in Kinsuka

© Eddy Merveillie

 

December 15, 2015

Eén van mijn favoriete bezigheden tijdens mijn congoreizen is het bezoeken van begraafplaatsen.

Dat kan voor menigéén een lugubere bezigheid lijken maar voor iemand met een levendige historische interesse is het vaak een bron van inspiratie. Zo gebeurt het soms dat één van de graven mij zodanig intrigeert dat ik bij mijn thuiskomst het levensverhaal van de mens onder de grafzerk even ga uitpluizen. Omgekeerd gebeurt het ook dat een personage mij tijdens mijn opzoekingen en lectuur dermate boeit dat ik later op zoek ga naar zijn laatste rustplaats onder de Congolese tropenzon. Zo verzeilde ik tijdens één van mijn laatste doortochten in Kinshasa op de begraafplaats van Kinsuka.

Daar rusten geen eertijds welgestelde blanke residenten uit de tijd toen het huidige Kinshasa nog het mondaine Léopoldville was en ook geen vermetele avonturiers van het eerste koloniale uur maar enkel Congolezen "pur sang". Daar bevindt zich ook het graf van Paul Lomami Tchibamba. Wie, zegt u ?

Paul Lomami Tchibamba werd geboren te Brazzaville maar had zijn wortels aan de andere kant van de stroom. Zijn vader François Tchibamba maakte deel uit van de entourage van Kalamba, de chef van de Bena Lulua in West Kasaï toen deze laatste naar aanleiding van een dispuut met de autoriteiten van de Congo Vrijstaat naar de hoofdstad Boma werd gesommeerd en daar vervolgens met zijn hele gezelschap werd opgesloten in het fort van Shinkakasa. Vader Tchibamba zag echter, gebruikmakend van de tijdens de muiterij van de Batetela- soldaten heersende chaos, kans om te ontsnappen. Zijn vluchtweg leidde hem eerst naar Manyanga en vervolgens Brazzaville waar hij zich ten slotte vestigde. Daar werd hij later gerecruteerd voor de troepen die werden ingezet tijdens de zogenaamde "campagne de Tchad" in de strijd tegen de slavenhandelaar Rabah. *1 Nadat deze laatste was verslagen verliep, de terugweg van de Franse Congolese staatstroepen via Libenge waar Tchibamba senior zijn toekomstige vrouw ontmoette. Het echtpaar ging wonen in Brazzaville en mocht er op 14 juli 1914 de geboorte vieren van een zoon Deze zou later de schuilnaam die zijn vader na de ontsnapping uit Shinkakasa gebruikte aan zijn familienaam toevoegen waardoor hij voortaan als Paul Lomami Tchibamba verder door het leven ging.

Gedurende de eerste jaren van zijn jeugd vergezelde Paul zijn vader tijdens diens reizen met de rivierboten waarop hij had aangemonsterd. Bij terugkeer van één van die reizen vonden zij het huis in Brazzaville uitgebrand en moesten vernemen dat de echtgenote en moeder overleden was. Dit leidde tot enkele familieperikelen waarbij vader en zoon nog een reis naar Libenge ondernamen op zoek naar de overlevende dochter die na de brand door een familielid daarheen zou zijn gebracht. Uiteindelijk keerden François en zijn zoon Paul toch alleen terug uit Libenge en gingen zij zich vestigen in het toenmalige Léopoldville. Het is daar dat Paul door Pater Raphaël de Kethulle eerst onder de hoede wordt genomen en nadien naar het Klein Seminarie van Mbata Kiela in de Mayombe wordt gestuurd. Na de middelbare studies werkt hij van 1935 tot 1938 als klerk op het controlebureau van de ontvangsten van de Compagnie du Chemin de Fer Léopoldville-Matadi, nadien is hij tot 1939 bediende bij de OTRACO. Tussen 1939 en 1949 is Tchibamba klerk bij het Gouvernement Generaal, eerst binnen de Direction Générale des Affaires politiques, administratives et Judiciaires en tenslotte bij de Direction Générale des travaux publics. Ondertussen huwt hij in 1941 met Elisabeth Likuma die hem 7 kinderen zal schenken waarvan er helaas 2 al op zeer jeugdige leeftijd overlijden.

Paul Lomami Tchibamba heeft echter ook ontluikende literaire en politieke interesses. Al in 1933 werkt hij voor "La Croix du Congo", een christelijk tijdschrift dat in Léopoldville wordt uitgegeven en bestemd is voor een Congolees publiek. Op 02 februari 1945 publiceert hij in "La Voix du Congolais" zijn artikel "Quelle sera notre place dans le monde de demain", een kritisch werkstuk dat door de koloniale overheid niet al te zeer gesmaakt wordt en hem enkele moeilijkheden bezorgt. Wanneer in 1948 binnen het kader van de "Foire Coloniale de Bruxelles" de uitgever Georges A. Deny een literaire wedstrijd voor autochtonen uit Belgisch Congo en Ruanda -Urundi organiseert, behaalt P. L. Tchibamba de eerste prijs met zijn roman-novelle "Ngando". Het literaire werkstuk kent echter een grotere weerklank aan de overkant van de stroom en vanaf eind 1949 gaat P.L.T met zijn gezin in Brazzaville wonen waar hij het literaire tijdschrift "Liaison" opricht. In 1956 neemt hij deel aan het door de Franse uitgeverij "Présence Africaine" te Parijs georganiseerde "Congrès des écrivains et artistes noires." Tijdens zijn periode bij het tijdschrift "Liaison" ( 1950 –1960) laat hij beginnende auteurs uit Frans Congo aan het woord zoals Sylvain Bemba, Antoine Letembet- Ambily,.. Ook politieke figuren zoals Fulbert Youlou maken deel uit van zijn entourage. In 1961 keert Lomami Tchibamba terug naar het intussen onafhankelijk geworden Congo. Daar trekt hij naar de West Kasaï, de grond van zijn voorouders, waar hij in de hoofdplaats Luluabourg enkele ministeriële kabinetten bestuurt. Algauw komt hij echter opnieuw in Léopoldville terecht waar hij het dagblad "le Progrès" sticht. Tussen 1965 en 1975 vervult hij vervolgens beroepshalve allerlei officële betrekkingen maar raakt gaandeweg steeds meer ontgoocheld in de nieuwe machthebbers die op hun beurt helemaal niet gediend zijn met zijn kritische geest zodat hij uiteindelijk voor zijn laatste actieve jaren wordt verbannen naar een obscuur dienstpostje binnen het ONRD of Office National de Recherche pour le Développement. Gedurende die periode legt hij in 1978 ook de laatste hand aan zijn opus magnum "Ah! Mbongo" waarvan hij de eerste aanzet al in 1949 had gegeven en waarin hij het leven verhaalt van een jonge man die, hoewel hij voorbestemd is om binnen zijn tribu een gerespecteerde chef te worden toch naar de grote stad Kinshasa trekt om er geld en aanzien te verwerven. Een avontuur dat uiteraard niet helemaal als gepland verloopt en waar ook de confrontatie met de "blanke wereld" en koloniale overheid voor heel wat ontgoochelingen zorgt. Het boek zal echter pas jaren later posthuum worden uitgegeven bij L'Harmattan.

Paul Lomami Tchibamba overleed in augustus 1985 te Kinshasa. Dankzij de inspanningen van zijn dochter (die trouwens hier in de Luikse regio leeft) en haar echtgenoot werd in november 2014 door het Franse L'Harmattan nog de uitgave verzorgd van " La Saga des Bakoyo Ngombé et autres inédits" , de laatste nagelaten teksten van deze hedentendage in Congo door de jongere generatie zo goed als vergeten "oervader" der Congolese letteren. *2

© Eddy MERVEILLIE


Publicaties van zijn werken:

 

1948 - "Ngando" : Editeurs G.A Deny ; heruitgave door Présence Africaine te Parijs in 1982

1972 - "La récompense de la cruauté" - "Ngobila des Mswata" Allebei uitgegeven bij Editions Mont Noir te Kinshasa

1974 - "La légende de Londéma , suzeraine de Mitsoué-ba-Ngomi" - "Faire médicament" : Allebei samen met "Ngando" in 1982 heruitgegeven door Présence Africaine

1981 "Ngemena" : Editions CLE te Yaoundé, Kameroen

2007 "Ah, mbongo" : Editions L'Harmattan

2014 " La Saga des Bakoyo Ngombé et autres inédits" : Editions L'Harmattan.

 


 

* 1 Rabah was een slavenhandelaar en krijgsheer van Soedanese oorsprong die ten zuiden van het "Lac Tchad" een eigen koninkrijkje had gesticht. Hij werd uiteindelijk door de Fransen overwonnen en zijn grondgebied werd verdeeld tussen Frankrijk, Duitsland en Groot Brittanië.

* 2 Bronnen : Pierre Haffner : Une mémoire singulière. Un entretien avec Paul Lomami Tchibamba (1914 –1985) dans : Papier Blanc, Encre Noire. Cent ans de culture Francophone en Afrique centrale (Zaïre, Rwanda et Burundi) ; Rédaction Marc Quaghebuer, Emile Van Balberghe avec coöpération de Nadine Fetweis et Annick Vilain. , Tome II, Pag 301-323 , Editions Labor Bruxelles, 1992, P 690. Eliane Tchibamba, Une vie au ceux des mots : Paul Lomami Tchibamba vu par sa fille; Préface dans Ah !, mbongo , L'Harmattan, Paris, P 9

 

Kisunka wijk in het rood aangeduid
onderaan in het groen gekleurd de begraafplaats waarvan sprake