SiteLock
Livre du mois Le Petit futé Kinshasa 14,95 € Communiqué de presseGuide Kinshasa 2017 (petit futé)Neocity
Boek van de maand Zoon in Congo 15% korting + gratis verzending Zoon in Congo Lanoo Uitgeverij
   Webmasters Delcol Martine Eddy Van Zaelen De webmaster Delcol MartineEddy Van Zaelen
  Helpt U mee en stuur je ons uw boeken in ruil voor een publicatie op de site  Sponsor Site
Kasai Rencontre avec le roi des Lele Kasaï , rencontre avec le roi Prix exclusif Grâce a Congo-1960 Sans limite de temps 29.80 € frais de port inclus  -Editeur Husson
L'état indépendant du congo a la recherche de la vérité historiquecongo 1957-1966 TémoignageLes chemins du congoTussen vonk en omroep , draadloze communicatie in België en CongoLeodine of the belgian CongoLes éxilés d'IsangiGuide Congo (Le petit futé)Congo Ya Kalakala, avec mes remerciements a Mr Paul DaelmanCongo L'autre histoire, avec mes remerciements a Charles LéonardL'Héritage des Banoko , avec mes remerciements a Mr. Pierre Van BostL'année du Dragon avec mes remerciements a Mr Eddy Hoedt et Mr Peeters Baudoin

Kolonialisme en Anti - Kolonialisme

Een vruchteloos debat ?

© OG Libotte

 

Vervolg op het artikel Kolonialisme - Anti-Kolonialisme (zie De Europese Kolonisatie)

 

vervaarlijke krijger volgens stanleyBegonnen met de bijna gelijktijdige ontdekking van Amerika (1492) en de scheepvaartkoers naar de Indies (1497), heeft de Europese overheersing amper 5 eeuwen geduurd; minder dan een tiende der historische tijden en minder dan een duizendste van het verleden van de mens.

 

Kort, in verhouding tot de tijd, heeft ze echter door haar geografische spreiding over de gehele planeet het meest universele fenomeen van de geschiedenis van de mensheid uitgemaakt. Straling naar wijd en zijd, daarna snel verval, zo heeft de Europese kolonisatie de kenmerken gehad van een ontploffing. Ontploffing die veel schade zou veroorzaakt  hebben: Uitroeiing van de bevolking van Mexico en van Zuid-Amerika door de Spaanse conquistadores, uitstreving van de inboorlingen van Australië, indiaanse oorlogen en parkering van de overlevenden in de reserve van Noord-Amerika, geforceerde invoering van opium in China en alcohol praktisch overal, oorlogen en veroveringen in Afrika en in centraal Azië, slavenhandel, enz..

 

Buiten deze misdaden tegen de mensheid, wordt zij aangeklaagd van misdaden tegen de geest: de wilde afbraak van de beschaving der Azteken en der Inca’s.  Vervloeibaarheid van de Indische en van de Chinese beschavingen, verarming. overal, van de menselijke cultuur in de intellectuele, artistieke, wijsgerige en morele opvattingen, schrapping van levensstijlen, die van de onze verschillen en het opleggen aan elk verstand van het "klaar om denken" van westerse makelij.

afbeelding : Vervaarlijke krijgers volgens de koloniale volkenkunde. 'Krijger uit Wagogo'. Stanley's reizen, 1886

 

Zelfs op het gebied van de economische activiteit, het verval van de textielnijverheid en de ambachten van de indianen, de algemene plundering van de grondstoffen, de economische onderontwikkeling van het grootste deel van de wereld, worden haar aangewreven. Wij zouden al de drijfveren van de ontwikkeling gebroken hebben die de afwijkende gemeenschap bevatte zonder dat wij er ons van bewust waren, door de afbraak van de traditionele sociale kaders, het afremmen van de sociale beweegbaarheid en de bevordering van de kern en de invoering van een monetaristische en bureaucratische orde.

De westerse wereld, terecht of ten onrechte verpletterd onder het gewicht van zo zware schuld, heeft blijkbaar, ten minste in een eerste fase, zich willen ontlasten met ze aan te wrijven aan een politieke leer, het kolonialisme, en aan een sociale klasse, de kolonialen, die in zekere zin, buiten zijn intrinsiek, humanistisch en wijsgerig wezen zou bestaan hebben. Deze zondebokken waren inderdaad aangeduid geweest door leiders van de derde wereld, die op zoek waren naar idealen voor bevrijdingsbewegingen, ofwel voor alibi’s voor moeilijkheden die gingen volgen. Het was minder compromitterend een kolonialisme aan te klagen in hetwelk niemand zichzelf erkent dan liberale of communistische politieke opvattingen.

 

In werkelijkheid heeft de Europese expansie imperialistische, commerciële, militaire, ideologische, politieke en godsdienstige mobile beantwoord, van zeer verscheidene aard en die zich op zeer verschillende manieren mengden volgens het land of het tijdstip. De Musulmaanse verspreiding heeft men kunnen toeschuiven aan godsdienstige bekeringsijver, en de kolonies aan de oude Grieken en hun maritieme en handelsroeping, de Romeinse veroveringen aan hun imperialistische overtuiging. anderen hebben veilige grenzen willen vastleggen, ofwel hun eigen grenzen meer naar oost of west willen verleggen, toegang verkregen naar grondstoffen of verkeersaders beheersen.

De Europese expansie heeft, voor wat haar betreft, alle motieven en al de beweegredenen vermengd. heiligen en piraten, zendelingen en bandieten, eerzuchtige zakenlui en vluchtende uitwijkelingen, gekke avonturiers en strenge puriteinen hebben zich vermengd. Geheel europa bezield door het geloof in haar godsdienstige en morele ideeën, haar industriële en commerciële behendigheden, haar militaire en technische middelen, winstbejag of wetenschaplijke nieuwsgierigheid, is op de verovering van de wereld uitgerukt. De bijenkorf is uitgezwermd. hij heeft het beste en het slechtste, en wat hij in overmaat had naar buiten verdreven, eerder dan het middelmatige en het minderwaardige.

 

De uitleg van de woorden geeft soms de uitleg van de dingen. In zijn hedendaagse zin, die niet meer die van de ouderen is, verschijnt het woord "kolonie" eerst in de XVII ste eeuw, gevolgd .nog veel later, door zijn afgeleide "koloniseren", "koloniaal", enz..

Het woord "kolonialisme", verschijnt eerst in de XX ste eeuw, en neemt al gauw een ongunstige betekenis. het is alzo juist op het goede moment tevoorschijn gekomen, op het ogenblik van de onafhankelijkheden, om in de landen van de derde wereld de lastige aantijgingen en de op te nemen verantwoordelijkheden te verduisteren. In werkelijkheid heeft er nooit een leerstelsel, een denker of een profeet bestaan voor het kolonialisme. Maar ontegensprekelijk zijn er kolonialen geweest.

Maar wat hebben dan toch de kolonialen gedaan, sinds dat zij waargenomen werden als een afzonderlijke sociale klasse, het is te zeggen, sinds dat er gevonden werden die blijvend uitweken (en dus niet enkel voor de duur van een verovering of van een onderneming.), zich overzee vestigden, aan de rand ofwel aan de franje van de oorspronkelijke bevolking om er bestendige activiteiten uit te oefenen, tussen dezen en hun eigen herkomstland.  Want zo zijn wel de karakteristieken die ze onderscheidt van de conquistadores, de traders en de uitwijkelingen die de wereld doorkruisten sinds het einde van de XV de eeuw.

 

Het westers overwicht, van bij de aanvang gevestigd door een beslissende vooruitgang in de maritieme, militaire en commerciële technieken, heeft de wereld snel gestructureerd. De noodzaak om overal de veiligheid van expedities konvooien, vloten en karavanen te verzekeren, heeft de verplichting opgelegd een einde te maken aan zeeroverij, het banditisme, de razzia’s, de tribale oorlogen en de kleine koningen. De duurzame vestigingen hebben rondom hen een onwankelbare orde opgelegd, tussenlandingen verzekerd en de bevoorrading en de bescherming van de reizigers verzorgd. Deze macht, tegelijk onderscheidenlijk  van de ver afgelegen moederlandse administratie en van de bevelvoering der militaire en zeemachtexpedities. heeft meestal moeten zorgen voor de opleiding en oefening van plaatselijke machten en een politie moeten oprichten.

 

Aanpalende bevolkingen moesten ook gestabiliseerd worden en daarvoor moest hen een minimum aan welvaart en rust bezorgd worden, door de sociale plagen zoals kannibalisme, kinderslachting, hekserij, marteling enz. uit te roeien.

Door bestaansmiddelen te bezorgen, markten, munt en velden. weermacht, politie, gerecht, financies, economie, administratie, zo zijn de kernen ontstaan van de staten, geleidelijk, door duurzame vestigingen, zowel privé als openbaar, aan de rand van de plaatselijke gemeenschappen, die men van buiten uit wilde structureren, zonder er teveel in te dringen. Zo vindt men de oorsprong terug van de koloniale steden, met hun wijken, Europese en inlandse, gescheiden "duale" economie, het vandaag beledigend ervaren onderscheid.

 

De behoeften van het leger, van de administratie en van de zakenwereld hebben de nood aan valorisatie van de menselijke hulpbronnen opgelegd door scholing, ontwikkeling van de mondelingse en schriftelijke uitdrukkingsmiddelen, de vervanging door gemeenschappelijke, dikwijls internationale talen, van de ontelbare plaatselijke spraken.

 

Zo ontstonden culturele ruimten, over de regionalisme en tradities heen, rondom de staten in wording een voorteken van een zekere culturele identiteit opgericht, samengevoegd bij een gevoel van gemeenschappelijk lot, die een kiem bevatte van de idee van natie, en haar eenheid. Wanneer het dus juist is. te zeggen dat de grenzen van Afrika, bijvoorbeeld getekend werden op kaarten in europa, met de bedoeling zo te kennen te geven dat zij kunstmatig zijn, dan zou deze bevestiging moeten vervolledigd worden met daaraan toe te voegen dat de actie van de kolonisatoren, gevolgd door deze van de vaders van de onafhankelijkheden, hen een nationale inhoud gegeven heeft, die nu wel werkelijkheid is. de onderwijsnetten en de plaatselijke clerus, levenswerk van de zendelingen, hebben in deze ontwikkeling een fundamentele rol gespeeld.

De geschoolde kernen, verwesterd (alhoewel dikwijls geloochend) en geürbaniseerd, hebben op het niveau van de machten de aflossing overgenomen van de traditionele gezagsdragers. meer alomvattende opvattingen hebben alzo de instituties en de politieke en economische machtsorganen kunnen vormen. Partijen, syndicaten, regeringen, parlementen, kerken, bevinden zich overal, zelfs wanneer de etiketten niet altijd waarden van dezelfde kwaliteit dekken. Humanistische opvattingen van het westen dienen overal als referentie en als norm, al is hun toepassing dikwijls bedorven of belemmerd. Al is het onloochenbaar dat, ondanks de christelijke opvattingen naar voor geschoven door vele veroveraars en uitwijkelingen de Europese uitbreiding vele menselijke wezens heeft doen omkomen door de wapens, de epidemieën, alcohol opium of ontworteling, hoeveel   van deze,  ofwel veel meer, zouden er niet zijn gesneuveld door het feit van andere onvermijdelijke kontakten met andere mensen, met andere opvattingen. De geschiedenis houdt niet op met sporen terug te vinden van overrompelde volkeren, van verdwenen beschavingen. Maar het staat vast dat de sanitaire organisatie in de kolonies ingeplant veel meer mensen heeft gespaard dan al de slachtingen en epidemieën sinds het begin van de mensheid er vermoord hebben.  De demografische boom in de landen van de derde wereld is zo dat in deze landen stemmen opkomen om aan het westen te verwijten hem te hebben veroorzaakt, en om hem te vragen naar middelen om hem te stuiten.

 

Eindelijk moet bij het tegoed van de kolonisatie de inrichting van verkeerswegen geboekt worden die de mensengroepen en plaatselijke economieën ontsloten hebben, die ledige ruimten en ontoegankelijke gebieden geopend hebben, die toelieten gronden en ondergrond op te waarderen door plaatselijke en vreemde ondernemingen en die de uitwisseling van gedachten en goederen tussen alle mensen mogelijk gemaakt hebben.

 

Deze structuuractie van de wereld geschiedde met een verbazende snelheid. In minder dan een duizendste van de duur van de mensheid, is deze in haar gebieden en in haar betrekkingen ingericht, door instituties, princiepen en regels omkaderd, en dit vertrekkend van een kleine afgezonderde groep op een kaap in Eurazië.

 

Deze organisatie is niet het resultaat van een vooraf beraamd "kolonialistisch" ontwerp. of ook niet het werk van enkel maar kolonialen.  Zij waren niet de uitvinders van de modellen en de gedachten waarvan zij de dragers waren, ook niet van hun werktuigen en van hun technieken. Met hun handen konden zij ook niet veel doen. zij waren zo weinig talrijk, juist maar schuim op een oceaan van mensen ontsproten uit de nacht der tijden. Zonder het moederland en zonder de plaatselijke bevolking, zouden zij machteloos geweest zijn. Maar altijd aan de grens die het ene van het andere scheidde, hebben zij de reacties gekatalyseerd aan weerszijden van het membraan.

 

Dikwijls stelt men de vraag :  gij die van ginder terugkomt, zeg ons, wat denkt men daar van het koloniaal tijdperk?

 

Het antwoord is moeilijk onder woorden te brengen. de grote meerderheid van de bevolking is minder dan 40 jaar oud en heeft dus echt maar de postkoloniale periode gekend. De "meer dan 40 jaar ouden", die in contact met Europeanen gewerkt hebben, vormen slechts een minderheid. Die versmelten zich met een gemeenschap die ons vandaag vreemd voorkomt en waarvan zij zelf niet kunnen of willen scheiden. Hun altijd voorkomend en dikwijls hartelijk onthaal pleit beter dan een redevoering. de bescheidenheid legt dan op ze niet te ondervragen over wat ze onnodig zou verlegen maken, door ze in een ongemakkelijke toestand te plaatsen tegenover hun omgeving. Spontane beschouwingen bij toeval in de loop van gesprekken opgevangen, gevoelens uitgedrukt in geschriften, zelfs bij zuiver administratieve karakteristieken, wat op straat gezegd is, op radio en tv, geven echter zeer uiteenlopende opinies weer, volgens de behandelde “temata”. het staat vast  dat de verplichte teelt (katoen), en de opgelegde openbare werken (wegenbouw) een slechte herinnering nalaten, alhoewel dat de nieuwe administratie er de idee van heeft overgenomen, onder de vorm van "SALONGO" (wekelijkse verplichte deelneming aan gemeenschappelijke werken), die alternerend stilaan in vergetelheid vervallen. en daarna met min of meer kracht terug in voege gebracht wordt. men voelt zich meer gefrustreerd door het verlies van rijkdommen die het koloniaal bewind zou uit het land gebracht hebben, wat voor sommigen aan de oorzaak zou liggen van de hedendaagse onderontwikkeling. De kwestie volstaat echter niet om veel hartstochtelijkheid op te brengen, zelfs wanneer de gezagsdragers er gewag over maken in hun presentatie over het Belgisch  - Zaïrees geschil. Hierover wordt trouwens veel minder in Kinsjasa dan in Brussel gesproken.

 

In de steden worden de scheiding der wijken, de ongelijkheden, die meer gegroeid zijn dan onder het koloniaal tijdperk, tussen de inkomsten en de kansen tot sociale promotie aanschouwd als een erfenis van de kolonisatie. Het onderwijs in inlandse taal eerder dan in het frans ; de voorkeur van de kolonisator voor bepaalde etnische groepen; gedragingen die fundamenteel als racistisch beschouwd worden zoals de gedragingen tegenover ontwikkelden. blijven overal als factor van misverstand ondervonden.

 

De zweep, de kettingen van de gevangenen, de tipoye, die niemand echt gekend heeft, behouden een zekere symbolische waarde, maar de herinneringen aan het dragen (portage), de grote epidemieën en de verplichte opbrengst van natuurrubber, die de grote plagen door de Europese doordringing opgelegd, vervagen stilaan. De rangorde der klachten, gezien door de veronderstelde slachtoffers is dus zo verschillend van deze die de westerse versmaders van het "kolonialisme" hebben opgebouwd.

 

De aanzienlijke degradatie van de inkomens (die vandaag slechts 4 a 5% bedragen van wat zij in 1060 waren), het bijna volledig verlaten binnenland waar verkeersaders, dispensaria, kantines, scholen verdwijnen; het favoritisme en het plichtsverzuim in het politiek korps, in het gerecht en in de administratie, de algemene corruptie, verhogen daarentegen het aanzien van de oude orde op zaken, maar enkel voor diegenen die zich daaraan nog herinneren.

 

Maar het is tamelijk opvallend dat indien de kolonisatie, als politiek en sociaal systeem in ‘t algemeen een tamelijk negatieve prent achterlaat de grote korpsen van het systeem, zoals de administratie, de zendingen, de maatschappijen, zeer positief ervaren worden alsook de acteurs die ze bezielden, de kolonialen en hun medewerkers, voor het grootste welzijn van België en Zaïre.

 

© OG Libotte

 

Kuifje-aanbidding in Belgisch Congo; laatse pagina uit het stripboek van Hergé [pseudoniem van George Remi], De avonturen van Kuifje. Kuifje in Congo. Eerste druk Antwerpen, 1947, Uitgeverij Casterman.

Kuifje-aanbidding in Belgisch Congo; laatse pagina uit het stripboek van Hergé [pseudoniem van George Remi], De avonturen van Kuifje. Kuifje in Congo. Eerste druk Antwerpen, 1947, Uitgeverij Casterman.

Reklamekaart van Haust beschuit uit de serie 'Dwars over den Aardbol, de wonderlijke avonturen van Loekie en Jan'. Illustrator M. Güthschmidt.

Reklamekaart van Haust beschuit uit de serie 'Dwars over den Aardbol, de wonderlijke avonturen van Loekie en Jan'. Illustrator M. Güthschmidt.