Kolwezi.

1978

Kolwezi 1978

Special Kranten Kolwezi 1978

Dankzij het ontvangen van fotos van Kolwezi 1978 kan U een exclusieve reportage lezen en video bekijken over de evenementen van Kolwezi 1978
Al deze artikels zijn verschenen in kranten of tijdschriften en zijn me toegestuurd per e-mail waar mogelijk heb ik de bron weergegeven. Gelieve mij te contacteren indien het artikel niet conform is met de auteursrechten

Het Kolwezi-drama: De mislukking van Simonet door © FRANS VERLEYEN .

De Belgische militaire actie in Shaba en de manier waarop zij verlopen is, met de bekende bloedige omstandigheden die in de stad Kolwezi werden aangetroffen, is de mislukking geweest van minister Simonet (Buitenlandse Zaken) die eigenlijk een heel andere politiek wou volgen, maar nu, met zijn hele departement, in een kortsluiting is geraakt. Wanneer straks de spontane ontroering over het lot van onze getroffen landgenoten en van de andere Europeanen zal zijn weggeëbd en het leven weer moet doorgaan, blijft wellicht een ingewikkeld diplomatiek vraagstuk bestaan.

Op het eerste gezicht is het optreden van de Belgische regering vorige week erg koelbloedig en zeker niet overijld geweest. Technisch bekeken hebben de in Kolwezi opgehaalde vluchtelingen zelfs kritiek gehad op de traagheid van de besluitvorming in Brussel en op alle aarzelingen die doordrongen tot in de pers en de korte golfradioberichten die ook in Shaba te beluisteren vielen. De ommkeer in de houding van de FLNC-rebellen die blijkens de briefings van ons ministerie van Buitenlandse Zaken aanvankelijk met een zekere orde optraden en de stad Kolwezi bestuurden, is volgens vele teruggekeerden te wijten geweest aan het dreigende karakter van de informaties over een nakende Frans-Belgische interventie. Indien deze dan toch moest plaats hebben, ware ze allicht beter tersluiks' en met bekwame spoed uitgevoerd.

Waaraan was al dat talmen dan te wijten? Na onderzoek van de gegevens kan men slechts tot de vaststelling komen dat het opsturen van onze para's voorafgegaan werd door een bitter debat binnen de regering en, later, in het crisiscomité dat de gebeurtenissen in Zaïre op de voet volgde. Daarbij moest vaak uitgegaan worden van Amerikaanse inlichtingen die gewoontegetrouw meer betrouwbaar waren dan onze eigen kennis van zaken. Overigens is het opgevallen dat tijdens de dagen van het Kolwezi-bloedbad het internationale optreden van de VS terzake vrij wazig bleef. Het Elysée en een groot gedeelte van het Belgische politieke centrum had het grote woord en verstrekte, liefst onder eigen ministeriële naam, mededelingen in een verbazend hoog tempo. Dat gebeurde allemaal terwijl de Afrikaanse rebellenleider Mbumba met zijn vierduizend soldeniers nog maar eens het wankele evenwicht in het grensgebied tussen Angola en Zaïre op eigen houtje aan het verstoren was, bewapend metgerief dat nog uit de tijd van de opstand tegen Portugal dateert en sindsdien nooit afgenomen werd, zodat een militaire vlottende massa heen en weer kan zwerven tussen het Katangese stukje centraal Afrika en de omgeving, daar.

De VS zijn zo diskreet geweest omdat ze, zeer vermoedelijk samen met mensen als Simonet, aan het mislukken waren in een reeds maanden aan de gang zijnd diplomatiek project. Geloofwaardige bronnen hebben de laatste tijd op vertrouwelijke wijze laten weten dat president Carter met de steun en inspiratie van zijn zwarte ambassadeur Andrew Young (maar veel minder van zijn adviseur Brzezinski) een politiek aan het ontwikkelen was van verzoening met de rode, vaag in de Sovjet-Cubaanse invloedssfeer verkerende, fronten die tegenwoordig in Afrika zo om zich heen grijpen. Carter, zo kan men bijna zeker zeggen, ziet in dat een verharding van de standpunten tegenover de landen van de ceinture rouge en met name tegenover Angola geen zin meer heeft. Het lot van Zaïre, Rhodesië en Zuidelijk Afrika is, al was het alleen maar om intern Afrikaanse redenen, te onzeker geworden om een politiek van de harde lijn te blijven voeren. Het Witte Huis voelt er meer voor een operatie-charme, een poging tot ontmijning van het Afrikaanse kruitvat door te voeren, dan blindweg en zonder zin voor hervormingen alle links zwart nationalisme als een onderdeel van de communistische wereldsamenzwering dood te verven. Zoals dat bijna lukte in de Arabische wereld met de Amerikaanse steun aan de vredespelgrimage van Anwar Sadat, zou men nu ook een welwillend gedrag proberen aan te nemen ten opzichte van sommige jonge, alsnog socialistische Afrikaanse staten. .Het komt er dus op aan in de politiek labiele landen die voor een beslissende toekomstkeuze staan, zoals Zaïre, de geboorte van weliswaar prowesterse maar toch "Angola-vriendelijke" regimes te bevorderen.

Het is erg waarschijnlijk dat Washington niet afkerig is van een zacht afdrijven van Mobutu uit Kinsjasa en zijn vervanging door een reeks jongere politieke leiders aan het roer van Zaïre. Om een dergelijke optie mals te maken in Brussel en de Europese buurlanden van België, was Henri Simonet uiteraard een bijzonder geschikt figuur: trouw atlanticus, sociaal-democraat, intellectueel in staat tot enige politieke planning op iets langere termijn en voorzien van een kabinetschef (Cahen) die zeker niet van anti-Mobutisme beschuldigd kan worden. Bovendien is de oud-medewerker van Simonet, de huidige EG-commissaris Etienne Davignon, een man die nog heel wat draadjes naar de Amerikaanse diplomatie weet lopen.

Plotseling

Het optreden van het FLNC hebben de voorstanders van een regimevernieuwing in Zaïre voor een wel zeer plotselinge keuze geplaatst. De eerste dagen heeft de woordvoerder van Buitenlandse Zaken nog geprobeerd om olie op de golven te gieten en in zijn briefings aan de buitenlandse pers te gewagen van een beslist niet bloeddorstige rebellie. Ook de Amerikanen hielden hun propagandamolen in de gaten en lieten al eens weten dat ze in dit geval eigenlijk nog geen Cubanen hadden gezien. Maar in Parijs zag president Giscard het gat in de diplomatieke dijk en maakte hij gebruik van de enkele dagen verwarring om de kansen op een zachtere Amerikaans-Belgische politiek in en -rond Zaïre te dwarsbomen. Hij bereidde zijn eenzijdig initiatief tot parachutage van het Vreemdelingenlegioen in Kolwezi voor, uiteraard ook in de wetenschap dat Simonet volgende maand naar Angola wou gaan (dat is nu uitgesteld tot september) om er een redelijke verhouding te zoeken met het land waar onze diamantnijverheid en ons eigen Petrofina zoveel mee te maken heeft. Zonder daar overigens nooit noemenswaardige moeilijkheden op zijn Zaïrees te ondervinden.

Op korte termijn is, in de ogen van Giscard, het geostrategisch en industrieel belang van Europa in Zaïre echter groot genoeg, en Mobutu nog altijd waardevol, om ieder ander scenario alsnog te verhinderen of op zijn minst nog enige tijd uit te stellen. Aan het eindpunt van de as Parijs-Bonn keurde de Duitse Bondsrepubliek dan ook onmiddellijk het Franse initiatief om Mobutu militair te gaan helpen, goed. De Duitsers hebben trouwens een ontzaglijk militair belang in Shaba, waar ze hun Afrikaans Peenemünde aan het opbouwen zijn. In eigen land waren er ook nogal wat voorstanders van een hulpactie die niet alleen humanitair zou zijn, maar zelfs het karakter van een politieke operatie mocht aannemen. Het is niet zeker dat mensen zoals Vanden Boeynants, Tindemans en Chabert geheel afkerig waren van een..ruim initiatief. Het was zelfs logisch dat Abos-minister Lucien Outers voor de Giscard-formule opteerde, al was het maar omdat Shaba in Afrika zo'n beetje de zuidelijke grens van de werelfrancofonie vormt.

In een toestand van volstrekte kortsluiting, wist minister Simonet op de crisiskabinetsraad slechts enkele voorwaarden te verkrijgen die de Belgische actie in Kolwezi zouden bepalen: ze moest los van de Franse interventie gebeuren (dus geen geïntegreerd commando, zelf al moest het na de Franse lan-ding door de rebellen heroverde vliegveld weer opnieuw worden vrijgeschoten, ze moest beperkt zijn in de tijd (72 uur), beperkt in de ruimte (onze officieren hadden een gedetailleerd huizenplan bij zich om makkelijker de blanke bevolking te kunnen lokaliseren) en onze para's kregen niet het recht op achtervolging tot over de Angolese of Zambiaanse grens. Hun taak bestond erin een soort afvoerkanaal open te houden voor de Europeanen die vanuit de stad naar het vliegveld gebracht moesten worden.

In de praktijk is dat allemaal een beetje anders gelopen. Men heeft alleszins niet kunnen beletten dat bij het voortijdig bekend worden van de actie een ordeloze zwarte eruptie tegen de blanken uitbrak. Van zijn kant moest Simonet een volte-face uitvoeren om niet in vaderlandslievende en hoogfinanciële Belgische ongenade te vallen. Eerste minister Tindemans had het makkelijker. Zijn tussenkomsten getuigden van een voorzichtige eerbied voor de regels van het volkenrecht (dit soort ondernemingen is niet normaal uit dat oogpunt) en van een eenvoudig menselijk gevoel van medeleven voor onze landgenoten in hun nood. En ofschoon zijn informatiepolitiek van de eerste dagen dus schadelijke neveneffecten heeft gehad op het terrein (de vluchtelingen uit Shaba hebben verteld dat ze dit warm en koud blazen totaal niet begrepen), was ze achteraf uiterst aanvaardbaar te maken doordat de premier als eerste zijn medeleven kon betuigen, zaterdagavond, met de ongetwijfeld talrijke slachtoffers die hij aankondigde. Hijzelf en de CVP-PSC zullen ongetwijfeld geen nadelige politieke gevolgen van de Shaba-interventie moeten opvangen. De enige kritiek kwam aanvankelijk van de liberalen die graag nog een veel hardhandiger bescherming van onze Zaïrese belangen en mensen hadden gezien. Indien uit getuigenissen achteraf zou blijken dat met een andere aanpak het aantal slachtoffers minder hoog geweest zou zijn, kan de bittere bijsmaak nog altijd naar mensen als Outers worden doorgeschoven, die dan toch de slippendragers van het Elysée heten te zijn.

Maar dan is er nog altijd geen nieuwe politiek voor Zaïre, dan is generaal Mobutu nog altijd niet afgetreden of teruggetrokken, dan is het economische systeem in zijn land nog altijd even ingestort en dan blijft een nieuwe actie van het FLNC voor de hand liggend. Of landen als Angola en Zambia dan nog even neutraal zullen blijven, is zeer de vraag.

© FRANS VERLEYEN .