Kolwezi.

1978

Kolwezi 1978

Special Kranten Kolwezi 1978

Dankzij het ontvangen van fotos van Kolwezi 1978 kan U een exclusieve reportage lezen en video bekijken over de evenementen van Kolwezi 1978
Al deze artikels zijn verschenen in kranten of tijdschriften en zijn me toegestuurd per e-mail waar mogelijk heb ik de bron weergegeven. Gelieve mij te contacteren indien het artikel niet conform is met de auteursrechten

Zaïre breekt met Simonet.

Het Volk 23/5/1978

KINSHASA. - -President Mobutu van Zaïre is gisteren scherp uitgevallen tegen de Belgische minister van Buitenlandse Zaken Simonet, die allerlei "luidruchtige en onhoffelijke verklaringen heeft afgelegd sinds het begin van de tweede Shaba-oorlog. " Mobutu zei, dat de Zaïrese diptomaten, te beginnen met de Zaïrese ambassadeur in België; tot nader order geen contacten meer mogen hebben met minister Simonet, wat daar ook de gevolgen van zijn, zelfs als dit zou leiden tot een breuk in de diplomatieke betrekkingen met België.

Simonet had, zo voegt Azap er aan toe, onlangs verklaard dat "om de slachting in Kolwezi te voorkomen, vreedzame middelen moesten worden overwogen", bestaande in onderhandelingen met het zogenaamde "Nationaal bevrijdingsfront van Congo".

De uitlatingen van Simonet betekenen "een erkenning van deze opstandige beweging, die niet heeft geaarzeld onschuldigen te vermoorden" zo verklaarde Mobutu. "Dit is ontoelaatbaar".

"Het gaat niet om een heropleving van het Belgisch-Zaïrees conflict, maar Zaïre wil zekerheid hebben: Oefent de Belgische minister van Buitenlandse Zaken voortaan de prerogatieven van de koning en van de Belgische eerste minister uit", dit verklaarde president Móbutu maandag tegenover het persbureau Azap kort voordat hij uit Lumumbashi naar Kinshasa vertrok.

De president, die zich heeft geërgerd aan de luidruchtige en onhoffelijke verklaringen van de Belgische minister sinds het begin van de tweede Shabaoorlog, benadrukte dat "in België Zijne Majesteit de Koning, het staatshoofd is, die een eerste minister als regeringsleider heeft. Maar sinds enige tijd handelt Henri Simonet alsof hij plaats van beiden heeft ingenomen," aldus Mobutu.

ZAlRE BELACHELijK GEMAAKT

Welnu, naar de mening van de Zaïrese leiders moet men aan weerszijden, zowel in België als in Zaïre, een klimaat van vriendschap en niet van dubbelzinnigheid handhaven, aldus de. president. "Het is strikt het recht van de Belgische minister in september naar de volksrepubliek Angola te gaan, zoals hij zopas heeft besloten, maar is het daarvoor Zaïre belachelijk te maken en zwart te maken?" aldus Mobutu.

Met betrekking tot de herovering van het vliegveld van Kolwezi en de verklaringen hierover van minister Simonet zei het Zaïrese staatshoofd, dat het vliegveld is heroverd alleen door Zaïrese troepen, die waren gedropt vanaf woensdag 17 mei om 18 u. 30 Belgische tijd. Hij zei dat hij zelf de volgende dag persoonlijk in Kolwezi was om het 111e bataljon parachutisten geluk te wensen, in gezelschap van westerse journalisten, die intussen hebben moeten bevestigen dat op die. datum nog geen enkele Belgische parachutist in Kolwezi was.

Maar het is zeker, aldus Azap, dat de Belgische commandant bij zijn aankomst in Kolwezi zijn Zaïrese ambtgenoot, majoor Mayele, heeft gevraagd het vliegveld over te laten aan de Belgische commando's. Majoor Mayele weigerde, omdat hij uit Kinshasa opdracht had gekregen het vliegveld te heroveren en te verdedigen. Dit verklaart, naar maandag is vernomen, de tweede tocht, die generaal Mobutu nog diezelfde zaterdag maakte naar Kolwezi, omdat hij vreesde voor een mogelijk misverstand tussen de twee strijdkrachten. "Wij hebben de Belgen, wier mentaliteit wij kennen, nooit gevraagd in plaats van Zaïre te komen vechten in Kolwezi" ,zei, Mobutu. Omdat wij de geestesgesteldheid in België kennen, moesten wij ons verzoek wel beperken tot wat haalbaar was ( zonder het Belgische politieke landschap te bemodderen. Als men dit in België heeft uitgelegd als vaagheid, moet daarginds iemand zijn die de dubbelzinnigheid in stand hield, en die kan niemand anders zijn dan minister Simonet, die het hulpverzoek van Zaïre 24 uur lang , op zijn ministerie heeft geblokkeerd, terwijl de rebellen Belgische onderdanen in Kolwezi mishandelden, in plaats van het verzoek voor bespreking en besluitvorming door te geven aan het departement van defensie" aldus de Zaïrese President.

Het Volk 23/5/1978

JONGETJE ENIGE LEVENDE

1Links op de foto Kurt Moerman, wiens vader, moeder en broer Hemd (rechts op de foto) van het leven benomen werden.

ROÉSELARE. - Kurt Moerman is een blond jongetje dat in juni, 7 jaar wordt. De tragedie, die hij heeft medegemaakt, lijkt nog niet geheel tot hem doorgedrongen, maar hij zal ze zijn leven lang moeten meedragen.Hij was erbij toen zijn vader, moeder en broer in Kolwezi werden afgemaakt. Hij is de enige overlevende van een gezin. Zijn ogen blijven.droog, als hij zijn verhaal doet, maar in dagen heeft hij niet meer .kunnen slapen.

Hij is zondagnacht te Zaventem aangekomen in gezelschap van Pol Verstraete uit Brugge die de slachtpartij in Kolwezi overleefde, een vriend van het gezin. We vonden hem bij zijn grootmoeder aan de Iepersestraat. Zijn vader, Bernd Moerman (35 j.) was, zoals grootmoeder van, van Duitse nationaleit. Hij was adjunct directeur firma Mechim uit Hoei, waar hij een appartement betrok. Hij was gehuwd met Rita De Coene (32 j.).Het gezin telde twee kinderen Bernd (10 j) en Kurt (7 j.).

Amper op 8 januari jl. waren ze met hun vieren voor anderhalf jaar naar Kolwezi vertrokken.

Vader ging namens de firma Mechim als adjunct-Directeur naar de mijn Gécamines.

We woonden er in een mooie villa, te midden van de stad, vertelt Kurt. Er was niemand die ons kwaad berokkende. Te midden van een nacht werden we alle vier door zwarten uit het huis gehaald. met veertig andere mensen werden we nadien in hetzelfde huis gedreven.

In het begin werden we niet slecht behandeld en kregen we ook wat eten en te drinken, maar na twee dagen vielen andere zwarten binnen. Ze schoten er maar op los. Pa schreeuwde, dat we ons achter een muurtje moesten verbergen, wat we deden. Ik lag helemaal plat op de grond en hoorde het geratel van machinegeweren. Bernd stak zijn hoofd uit boven het muurtje en is toen gevallen. Er was heel veel bloed. ik bleef nog een tijdje liggen en ben dan weggelopen. Over wat er nadien is gebeurde herinnert de jongen zich niet veel meer, maar grootmoeder vertelt ons dat hij vermoedelijk twee dagen en nachten op zijn eentje heeft rondgedwaald. Tenslotte is hij in het hospitaal beland, waar de Zuster van Maria uit Pittem werkzaam zijn. Daar heeft Pol Verstraete zich over hem ontfermd.

Op de tafel, waaraan we zitten roerloos luisterend naar verhaal van de zevenjarige wees, ligt een brief.. De laatste van vader Moerman aan zijn moeder. Dat en de herinnering is het enige wat Kurt van zijn ouders heeft in Roeselare. (RV.C.)

Het Volk 23/5/1978

STANDPUNT

Operatie-Kolwezi in het parlement

Vandaag heeft in de Kamer het debat plaats over de operatie-Kolwezi. Premier Leo Tindemans heeft hieromtrent gisteren in het parlement een verklaring afgelegd. Nuchter zonder fiorituren heeft de eerstenminister een chronologisch verslag uitgebracht van de beslissingen die de regering de voorbije acht dagen in verband met de oorlog in Shaba heeft genomen. Zijn verklaring was beknopt al is de hele operatie wellicht niet zo vlot verlopen als uit de woorden van de premier zou kunnen blijken.

Men moet zich inderdaad geen illusies maken over het antwoord op de vraag of alles zo van een leien dakje liep. Er bestonden ook in de regering - zoals trouwens bij de bevolking - tegengestelde meningen in verband met de opportuniteit van een optreden in Shaba. Er zijn ministers die zonder aarzelen een militaire actie hebben verdedigd om humanitaire redenen. Er zijn er anderen die geaarzeld 'hebben om al te grote risico's te nemen en weer anderen wilden een beslissing zolang mogelijk uitstellen.

Als men de feiten op een rijtje zet kan men zeggen dat elk van deze opvattingen voor een deel gerechtvaardigd was. Alleen de stelling om helemaal niets te ondernemen is nooit aan bod gekomen.,

Bij de bevolking bestaan eveneens een drietal opvallende strekkingen. Er zijn er enkelen die het optreden van de Belgen in Shaba volkomen afkeuren omdat een militaire actie in Shaba meteen steun betekent voor het Mobutu-,regime. Voorstanders van deze strekking vindt men hoofdzakelijk in uiterst linkse kringen, maar hun aantal is gering. Het lot van de burgerbevolking, blanken zowel als zwarten, bedreigd door militaire moordenaarsbenden, laat deze gauchisten volkomen koud. Zij behoren tot het slag van lieden die omwille van een ideologie hun eigen vader en moeder zouden verloochenen.

Anderen vinden dat het optreden van de Belgen in Shaba te laat is gekomen en alleszins met te weinig discretie gepaard is gegaan. Zij zijn van mening dat het bloedbad in Kolwezi,had kunnen voorkomen worden indien de Belgen vlugger waren opgetreden. Zij betwisten niet het principe van een actie in Kolwezi zowel militair als humanitair, waarbij het optreden van de Franse troepen als voorbeeld wordt gesteld.

Deze strekking houdt weinig of geen rekening' met de praktische moeilijkheden die met de organisatie van een militaire operatie gepaard gaan. Bovendien - en men mag dit niet onderschatten - hebben militaire beslissingen te maken met soldaten, jonge mensen wier leven men niet lichtzinnig in de weegschaal werpt. Hier moet elk risico een berekend risico zijn en dat vergt soms tijd.

Een derde reeks landgenoten is van oordeel dat de Belgen zich uitsluitend om humanitaire redenen naar Shaba mochten begeven en dit alleen wanneer het duidelijk was dat de wettige regering van dat land de zaken niet meer in handen had en dus ook de veiligheid van de Europeanen niet meer kon waarborgen. Het is deze laatste houding die de regering heeft aangenomen. Het betwist bare punt is hier vanzelfsprekend het oordeel over het juiste moment van optreden. Wanneer kan inderdaad worden vastgesteld dat de veiligheid niet meer is gewaarborgd? Op het ogenblik dat de moordpartijen aanvangen? Maar dan komt een optreden vaak te laat. Een zeer delicate aangelegenheid waaromtrent ook in de regering discussies zijn gerezen; en dat is onvermijdelijk want het gaat in elk van deze gevallen om zware risico's.

Deze verschillende stellingen, behalve de gauchistische, zullen ook vandaag tijdens het kamerdebat ongetwijfeld aan bod komen. Wanneer dit met de nodige waardigheid en sereniteit gebeurt kan het debat interessant worden. Het zou 'ons bijvoorbeeld heel wat kunnen Ieren over onze Afrikapolitiek en meer bepaald onze verdere houding tegenover een land waarin België een historische rol heeft gespeeld. Moeten wij, zoals minister Simonet vraagt, nog meer hulp aan Zaïre verlenen? Een moeilijke vraag!

De prelude tot het kamerdebat van vandaag heeft ons echter droevig gestemd, omwille van het laag-bij-de-grondse peil van de discussie, waarbij electorale oogmerken duidelijk het overwicht hadden. De voorzitter van de P.R.L.W., de h. André Damseaux, heeft als woordvoerder, van de liberale oppositie een staaltje. gegeven van platvloerse demagogie dat de meeste volksvertegenwoordigers als pijnlijk hebben aangevoeld. Om de waardigheid van de Kamer niet al te zeer in het gedrang te brengen hebben velen hun woede moeten verbijten. De h. Damseaux ging zelfs zo ver de Belgische para's te beledigen door het uit te schreeuwen dat I alleen de Franse president en de Franse I troepen in Kolwezi de stommiteiten van de Belgische regering hebben kunnen rechtzetten! Verder achtte hij het gepast Mobutu te vleien en beledigde hij enkele miljoenen hongerlijdende zwarten door te verklaren dat onder het Mobutu-regime het leven, tenminste mogelijk is. Hij ging zelfs zover te laten verstaan dat België niet in staat was gebleken de levens van onze landgenoten te beschermen. Zijn woorden stonden in schril contrast met de getuigenissen van de vluchtelingen.

Het platvloers optreden van de Waalse liberale voorzitter had voor gevolg dat, een aantal werkelijk ernstige elementen van kritiek, in verband met het tijdstip waarop bepaalde doorslaggevende beslissingen werden genomen, aangaande het gebrek aan discretie omtrent deze beslissingen en het aanvankelijke gebrek aan samenhang binnen de regering, in zijn oeverloos geraaskal verloren gingen. De Vlaamse liberalen moeten niet fier zijn dat zij zich gisteren door deze Waalse snoeshaan lieten vertegenwoordigen. Hopelijk brengen zij vandaag het debat op een hoger peil.

LEO MARYNISSEN

Het Volk 23/5/1978

VLUCHTELING UIT KOLWEZI FORMEEL

Dertig Blanke werknemers Gécamines doodgeschoten

ZAVENTEM. - Maandagmorgen omstreeks 10.30 uur is een zoveelste vliegtuig met vluchtelingen uit Kolwezi, op het vliegveld in Zaventem geland. Het toestel had tweehonderd passagiers aan boord. De verhalen die deze mensen over de verschrikkelijke week hebben meegebracht, verschilden niet zoveel met wat hier zaterdag en zondag te horen was. Het ware verhalen over plunderingen, schietpartijen, moorden op weerloze burgers, verkrachtingen, gepleegd door een ordeloze troep rebellen..

Een man uit Wallonië verklaarde ook dat hij in de straten van Kolwezi de lijken heeft zien liggen van dertig blanke werknemers van Gécamines die, op zaterdagmorgen 13 mei, op terugweg met de bus naar huis, in de vuurlijn tussen rebellen en geregelde Zaïrese troepen terecht zouden genomen zijn. Alle mensen met wie we hebben gesproken waren vol lof over het optreden van de Belgische para's en over de opvang die door de Belgische ambassade in Kamina en Kinshasa was georganiseerd.

De meeste vluchtelingen die maandagmorgen op Zaventem arriveerden waren afkomstig uit de oude woonwijk van Kolwezi. In deze buurt zou minder hevig gevochten zijn dan in de nieuwe wijk die dichter bij het vliegveld gelegen is.

De h. Segers (32) uit Bree, die met zijn vrouw en drie kinderen uit de hel wist te ontkomen, vertelt: "Ik geef les in de Belgische school te Kolwezi. Ik was thuis toen de gevechten losbraken. Een week lang hebben we onder een tafel geleefd, waarop ik een matras had gelegd. Wanneer de avond viel dierven we uit onze schuilplaats komen en bakte moeder pannenkoeken voor de kinderen. Ikzelf heb niemand zien doodschieten, maar een collega heeft me verteld dat zowel door rebellen als door de soldaten van het Zaïrese leger wreedheden zijn begaan. Zo zouden een aantal blanken, die een onderkomen hadden gevonden in een gebouw dat door de Zaïrese soldaten was bezet, door die soldaten later zijn uitgeleverd aan de rebellen. Ik heb geen Cubanen gezien, zegde de h. Segers, maar wel zwarten die Portugees spraken. We werden ten slotte bevrijd door de Belgische para's. Ook dhr Trasschaert(54) uil Antwerpen die met zijn vrouw in Brussel arriveerde, meende dat de rebellen uit Angola naar Shaba zijn afgezakt. Ze kwamen hier bij ons aan huis en vertelden dat ze elf dagen onder weg waren geweest. Sommigen van hen waren blootsvoets en droegen naast een wapen

Slechts een jutezak vol munitie mee".

"We leven sinds 1961 in Kolwezi, zegde de h. Trasschaert, en we hebben alles meegemaakt. De gebeurtenissen van nu waren veruit de meest verschrikkelijke. De eerste dagen ging het nog maar vanaf maandag 15 mei zijn de plunderingen begonnen. Ik had ook de indruk dat er zich vanaf die dag grote groepen jongeren, tussen dertien en vijftien jaar, bij de eerste lichting rebellen hadden aangesloten.. De jongste dagen, net voor de komst van de para's, hadden we vooral schrik dat de zwarte bevolking van Kolwezi zelf aan het plunderen en moorden zou zijn gegaan. Met tranen in de ogen vertelde de h. Trasschaert ten slotte hoe zijn buurman, een Duits ingenieur die evenals hij bij Gécamines tewerkgesteld was, door de rebellen doodgeschoten werd omdat hij zijn wagen niet wilde afstaan.

Een vluchteling uit Wallonië was formeel in zijn verklaring dat hij in de straten van Kolwezi de lijken heeft zien liggen van dertig blanken die op hun terugweg, van het werk naar huis, op zaterdag 13 mei zouden zijn doodgeschoten.

Het waren de jongens uit de nachtploeg, zegde getuige, en ik heb gehoord dat ze met hun bus in de vuurlijn zouden terechtgekomen zijn. Getuigde vertelde verder hoe de rebellen zijn woning waren binnen gevallen, zijn echtgenote hadden verkracht en zomaar, in het wilde weg, het hele huis hadden gemitrailleerd.

Ze vertelden dat ze het regime van Mobutu. zouden omverwerpen en dat er Migs (Russische gevechtsvliegtuigen) zouden komen om hun operatie te ondersteuinen. Zoals in alle andere. woningen van blanken hebben, ze ook bij ons alles leeggeroofd. Wie tegenstand bood werd neergeschoten. Vooral de Fransen moesten het ontgelden.

Deze vluchteling uit Wallonië was ook vol lof over onze para's, maar diep ontgoocheld over de houding van de directie van Gécamines, die noch in Kamina noch in Kinshasa een opvang voor de eigen mensen had georganiseerd. We hebben veel te danken aan de Europeanen uit Kinshasa, aldus getuige. Zij hebben ons logies verschaft, ons klederen en voedsel gegeven.

Terwijl de man druk omringd stond te vertellen liepen in de hal van de vlieghaven andere vluchtelingen naar bekenden toe. Sommigen van hen werden aangeklampt door mensen die nieuws wilden vernemen over familieleden of kennissen die nog steeds niet waren gearriveerd. Vaak kon men die mensen hoop geven maar soms gebeurde het ook dat er een stilte viel, omdat men geen antwoord kon of wilde geven. Met een papiertje in de hand, waarop de naam van de gezochte familie of kennis stond, bleven deze mensen dan maar opnieuw rusteloos in de hal ronddwalen, wachtend op een volgend vliegtuig dat in de namiddag werd verwacht.

Volgens Parijs Nog ongeveer 170 Europeanen in Shaba vermist

Kinshasa/Parijs/Brussel. - De Franse staatssecretaris voor Buitenlandse Zaken Olivier Stirn heeft gisteren voor een gewestelijke zender verklaard, dat in Shaba nog ongeveer 170 Europeanen vermist zijn en dat ze waarschijnlijk dood zijn. Olivier Stirn wees er op dat het aantal slachtoffers in Kolwezi kleiner zou geweest zijn I indien over de militaire operatie een volstrekte geheimhouding was in acht genomen.

De Franse regering wenst een zo spoedig mogelijke terugkeer van de Franse militairen, maar dit is slechts mogelijk wanneer wij alles zullen gedaan hebben wat in onze macht ligt, niet enkel voor de Fransen, maar ook voor de Europeanen en Amerikanen die onze hulp hebben ingeroepen, aldus Stirn.

Indien Frankrijk de interventie 24 u. of 48 u. had uitgesteld, dan zouden volgens hem alle Europeanen in Kolwezi zijn gedood. Hij zinspeelde daarbij op de' suggestie van François Mitterrand om een beroep te doen op de V.N.

Eerder gisterochtend werd het aantal blanken dat in Kolwezi werd afgeslacht geschat op 150.

Volgens het Franse ministerie van Defensie vielen er aan de kant van de rebellen 250 doden.

In een klein wit geschilderd huis in Kolwezi troffen de troepen bij hun speur- en zuiveringsactie 34 lijken aan, waaronder een door vijf kogels getroffen doch nog steeds in leven zijnde vrouw was bedolven.

Maandag zijn ook de eerste Franse gewonde militairen uit Shaba naar huis teruggekeerd. Zij bevonden zich aan boord van een vliegtuig dat ongeveer 80 Franse vluchtelingen naar Parijs bracht. Het zijn vijf soldaten van het Vreemdelingenlegioen. Intussen heeft het Franse ministerie van Landsverdediging gezegd dat alle vermisten van het tweede regiment para's van het Vreemdelingenlegioen terecht zijn en dat de verliezen aan Franse kant dus beperkt blijven tot 2 doden en 14 gewonden_ Tevens wordt gezegd dat de Franse troepen in Kolwezi geen weerstand meer ondervinden en dat ook in de wijk Manika waar de zwaarste gevechten plaats- vonden, alles rustig is. Wel zijn nog eenheden .van de opstandelingen gesignaleerd in een straal van 10 km. rond de stad en nemen zij vliegtuigen van en naar Kolwezi onder vuur. Volgens het Franse ministerie ma ken de rebellen gebruik van wapens van Russische makelij. Gisternamiddag meldde Belga: het aantal personen dat sedert zaterdag uit Kolwezi is geëvacueerd, zou momenteel 2.150 bedragen. Onder hen zijn er 1355 aangekomen te Brussel, 300 te Parijs en 150 te Lubumbashi

bedragen. Onder hen zijn er ! , 1.355 aangekomen te Brussel, t

WANDADEN

Zaïrese vluchtelingen in Zambia hebben gisteren verteld dat zowel de rebellen als de Zaïrese I regeringstroepen in Shaba wandaden hebben bedreven. Volgens de verhalen, die in het noordwesten van Zambia, nabij, de Zaïrese grens, werden opgetekend door de "Times of Zambia", werden de vluchtelingen, allen behorend tot de Lundastam, geterroriseerd zowel door de regeringstroepen als door de"kamalatas", zoals zij de rebellen noemden een verbastering van het Portugese woord "camarada" (kameraad).

De vluchtelingen vertelden dat er binnen de Lunda-stam een zekere vijandigheid heerste jegens president Mobutu vanwege de gevangenneming van de traditionele leider van de Lunda's, stamhoofd Mwati Yamwa, die eveneens tot de Lunda-stam behoort. Beiden zijn ervan beschuldigd dat ze van te voren op de hoogte waren van de opstand in Shaba in maart 1977.

TWEE BRITSE KINDEREN TERECHT.

Twee Britse kinderen, die in Kolwezi vermist waren, zijn in Kinshasa weergevonden, zo werd door een woordvoerder van het Britse ministerie van Buitenlandse Zaken meegedeeld.

Ze werden "klaarblijkelijk" door Belgische troepen geëvacueerd, zo zei de zegsman.

Vijf Britten kwamen in Kolwezi , om het leven, terwijl er vijftien werden gerepatrieerd, zo verklaarde de spreker nog. (AFP- Rtr - DPA - UPI)

Laatste vluchtelingen aangekomen

ZAVENTEM. - Omstreeks 15.40 u. gisterennamiddag is het allerlaatste Sabena-vliegtuig geland met vluchtelingen uit, Kolwezi aan boord. Onder de 170 passagiers bevonden zich de twaalf zusters van een congregatie uit Pittem en een pater uit Heusden (Limburg) die 28 jaar lang in Zaïre missioneringswerk heeft verricht. Ze bevestigden dat wat nu in Kolwezi is gebeurd alle mogelijke! hoop op terugkeer verhindert.

Zolang het regime-Mobutu niet in staat zal zijn de eigen bevolking eten te verschaffen, aldus Pater Claes, zal in Zaïre gelijk welke rebel als een bevrijder worden verwelkomd.

De zusters uit Pittem hebben tot de komst van de para's het hospitaal in Kolwezi opengehouden. Ze verzorgden er de : gewonden uit beide kampen en, zo verklaarde zuster Annie De Smet: we werden niet verontrust zolang we al de bevelen van de rebellen opvolgden.

Pater Claes uit Heusden heeft de hele week doorgebracht in het lyceum Johannes XXIII: waar elke dag meer en meer: vluchtelingen een onderkomen: kwamen zoeken.

"De para's kwamen op tijd, zegde de pater, maar het is een grote fout geweest hun komst, langs de pers bekend te maken. Hierdoor wisten de rebellen wat er zou gebeuren en werden er de laatste dagen nog talrijke wraakacties uitgevoerd".

Schokkend was ook het verhaal van de familie Peeters uit Willebroek die 22 jaar lang in Kolwezi heeft geleefd en gewerkt.

"Verschrikkelijk", zegde de h. Peeters, "we leefden bang en verdoken in onze huizen en hadden geen contact met andere Europeanen. Telkens als de rebellen kwamen aankloppen - vreesden we voor ons leven, want na een eerste waarschuwing om de deur te openen schoten ze tientallen kogels door deuren, muren en ramen".

De h. Peeters kon zijn tranen niet bedwingen toen hij het over de familie Steegmans uit Limburg had. Vader en moeder Steegmans, die sinds jaren in Kolwezi verbleven, werden, samen met hun jongste dochtertje, gewoon neergeschoten. Hun lijken lagen voor de deur. De twee oudste zonen van het gezin, die in België verbleven, L, waren onlangs nog op bezoek in Zaïre waar ze met de Belgische vriendenkring Sinterklaas meevierden.

"Laten we naar huis gaan" zegde mevr. Peeters toen. Samen met haar man, vier kinderen en een hond in een rugzak, stapte het hele gezin moe maar gelukkig om de redding de gebouwen van de vlieghaven uit. Buiten aan de deur stonden nog een aantal hopeloze wachten om informatie te bedelen over vermisten. In hun wanhoop schreeuwden ze "moordenaars" naar de enkele Afrikanen die met het vliegtuig waren meegereisd. Die mensen zijn blijven wachten alhoewel ze zeer goed weten dat het laatste vliegtuig van de redding binnengelopen was.

Het Volk 23/5/1978

Mobutu's soldaten wilden niet sterven voor blanken

ZAVENTEM. - Louis Hansen (53) uit Tongeren kon zich een hele week in het college van Kolwezi schuilhouden. Op het einde van de week waren daar enkele honderden blanken. Hijzelf toonde zich nooit aan de opstandelingen, omdat hij geen identiteitspapieren op zak had en vreesde terecht gesteld te worden als huurling. Dat lot zou de ongeveer dertigjarige regent aan het Atheneum, de h. Delincé overkomen zijn. Over.

het leven van elke dag in Kolwezi, voor de inval uit Angola, vertelt Louis Hansen: '"Voor de zwarten was het erg moeilijk; voedingswaren bijna onbetaalbaar en zeer lage lonen. Dat de zwarte bevolking aan het plunderen is geslagen is dan ook niet te verwonderen. Het is duidelijk dat er heel wat moet veranderen in Zaïre. De soldaten van Mobutu gedroegen zich zeer slecht. Om de haverklap wierpen ze versperringen op om "tol" te eisen".

Een andere geëvacueerde vertelt dat de soldaten van de Zaïrese "geregelde" troepen er niet aan dachten hun leven te wagen voor de blanken. "Kort na de inval van de rebellen zeiden ze me: als wij moeten sterven, dan komen we eerst jullie, blanken, afmaken".

Nog een andere Belg werd bijna vermoord omdat hij een elektronisch rekenmachientje op zak had: "De rebellen dachten dat het een draagbare zender was en wilden me executeren als een spion. Gelukkig heb ik ze kunnen overtuigen".

Nog verhalen over wreedheden

De luchtbrug Kolwezi -Kamina - Kinshasa - Brussel functioneerde ook gisteren nog de ganse dag. Op Zaventem waren het opnieuw ontroerende tonelen van ontredderde mensen, die door angstige familieleden opgewacht werden.

De geëvacueerden hadden allen hun eigen verhaal. Maar weer werden een aantal gemeenschappelijke punten bevestigd over de rebellie in Shaba. Zeker is dat de jongste wreedheden alles wat voordien in de voormalige Belgische kolonie geschiedde overtreffen.

Verscheidene ooggetuigen, o.w. missionarissen, zijn even streng voor de Zaïrese regeringstroepen als voor de opstandelingen. Sommigen hebben het zelfs over deserteurs, die zich hebben schuldig gemaakt aan plunderingen en erger.

120 SLACHTOFFERS?

De h. Dupont, ingenieur bij Gécamines, uit La Louvière zei dat er nu al met zekerheid 120 slachtoffers zijn onder de Europeanen van wie de dood is vastgesteld. Deze ooggetuige, wist ook te zeggen dat de laatste Europeanen, geneesheren en directieleden van Gécamines, zondagavond Kolwezi hebben verlaten.

Zijn verhaal werpt een nieuw licht op de gebeurtenissen zelf. Dupont bevestigt dat een gewond Frans valschermspringer hem verteld dat Franse para's, die in Somalia opereerden, woensdagavond in het grootste geheim boven het vliegveld van Kolwezi gedropt werden. Dat zou gebeurd zijn nadat de Franse autoriteiten hadden vernomen dat het ,Zaïrese leger helemaal overrompeld was geraakt bij de verdediging van het vliegveld. Uit Somalia komende Franse para's zouden het vliegveld hebben gezuiverd, wat volgens getuige een verklaring zou zijn voor het .feit dat president Mobutu donderdag te Kolwezi kon zijn.,

Dupont vertelde ook dat Franse para's een gepantserde kolonne van het Zaïrese leger hebben beschoten. Plotseling waren de Fransen voor die colonne opgedaagd waarvan de soldaten te verstaan gaven dat zij onderweg waren om Ko1wezi te bevrijden, De Fransen zouden te verstaan hebben gegeven dat, niemand hen op de hoogte had gebracht van een gemengde operatie. Dupont verhaalde ook wat zondagnamiddag zijn buren, het gezin Gionella, overkwam. Een Zaïrees werd gedood door een verloren kogel. Plotseling sprongen twee "Katangezen" op en riepen: pak de huurlingen. Gionella trachtte hen te bedaren nadat die de voordeur ,

had geopend, maar hij werd neergeschoten. Dupont, die, Kiswahili spreekt, toonde zijn Belgische identiteitskaarten kon de aanvallers tot rede brengen nadat hij eerst zijn uurwerk en juwelen had afgestaan. De h. Gionella werd doodgeschoten onder het oog van zijn vrouw en twee kleine kinderen.

ANGOLEZEN

Verscheidene getuigen menen met zekerheid dat erAngolezen onder de rebellen waren. Sommige officieren zouden overigens aan vluchtelingen verklaard hebben dat zij geen Angolezen waren.

Andere getuigen vertelden over volksrechtbanken waarin nog vrij jeugdige rebellen, met een pruik op het hoofd, recht spraken. Over het algemeen werden de uitgesproken doodstraffen niet uitgevoerd. Ten slotte bevestigden getuigen dat er talrijke jonge meisjes verkracht werden, kinderen tussen 10 en 14 jaar.

Ook over het optreden van de Zaïrese soldaten waren vele vluchtelingen niet te spreken.

Wanneer rebellen de overhand behaalden sloten Zaïrezen zich bij hen aan om te moorden, te plunderen en te verkrachten. Terwijl de Europeanen door de para's geëvacueerd werden plunderden Zaïrese soldaten de achtergebleven auto's.

De vluchtelingen spreken allen met veel lof over de Belgische' para's en over de opvang te Kolwezi en te Kamina. Ook het onthaal en de 'buitengewone steun van de "particulieren" te Kinshasa heeft hen getroffen.

Het optreden van Belgische militairen was voor .de meeste vluchtelingen niet alle.en doeltreffend, maar het betekende, ook een morele steun voor de Europeanen.

IN ERASMUS ZIEKENHUIS

Het Erasmus ziekenhuis te Anderlecht heeft zondag in de loop van de dag en zondagnacht ongeveer '120 personen opgenomen, afkomstig uit Griekenland, Italië, Frankrijk, Roemenië, Polen, Groot-Brittannië en Cyprus. Een deel daarvan is reeds naar zijn vaderland teruggekeerd, terwijl ongeveer zestig personen nog in het ziekenhuis verblijven.

Belgische ambassadeur in Kolwezi

KINSHASA. - De Belgische ambassadeur in Zaïre, Rittweger de Moor, heeft zondag een bezoek van enkele uren gebracht aan Kolwezi, waar hij eer bewees aan de nagedachtenis van de Belgische slachtoffers van de gebeurtenissen in Shaba.

De ambassadeur dankte president Mobutu voor de faciliteiten die waren verleend aan de ! Belgische parachutisten voor hun reddingsactie.

Tindemans verantwoord operatie-Kolwezi

BRUSSEL. - Wie gisterennamiddag de rechtstreekse televisie-uitzending van de regeringsmededeling over de gebeurtenissen en het Belgisch optreden in Shaba bekeek, heeft met eigen ogen het onwaardig vertoon kunnen zien van de liberale en reformistische leider Damseaux, die in de Kamer noch min noch meer de blanke doden in de mijnstad Kolwezi misbruikt heeft voor electorale demagogie. En hoewel Damseaux bij de aanvang zei dat hij sprak in naam van de franstalige liberalen werd hij na zijn groteske tussenkomst ook toegejuicht door de P.V.V.'ers, van Wie er echter enkelen toch zichtbaar verveeld bijzaten.

De spoedzitting van het parlement was nochtans op een waardige wijze begonnen met een rouwhulde, in welgekozen termen door Kamervoorzitter Leburton uitgesproken. Hij bracht voor een rechtstaande vergadering hulde aan de nagedachtenis van de. slachtoffers van de dramatische gebeurtenissen in Shaba. Aan de getroffen families bood hij het rouwbeklag van het parlement aan. Hij dankte de overlevenden voor het werk dat ze in Zaïre verrichtten en wenste de Belgische militairen geluk voor de uitvoering van hun opdracht. Ook dankte hij allen die hulp en steun verleenden bij de evacuatie. Na deze rouwhulde werd een minuut stilte in acht genomen.

VERSLAG EN VERANTWOORDING

Premier Tindemans bracht daarna verslag uit over het w aandeel dat de Belgische militairen hebben gehad in het repatriëren van landgenoten uit de Zaïrese provincie Shaba en lijnde de juiste verantwoordelijkheid af, die de regering door n het optreden van onze para- h commando's, op zich nam. De eerstenminister gaf vooreerst een chronologisch overzicht van de gebeurtenissen. De eerste berichten over schermutselingen liepen binnen tijdens het k Pinksterweekeinde. Op dat ogenblik leek een evacuatie van landgenoten echter nog niet aangewezen. Uit Kolwezi kwam enkel de oproep om geneesmiddelen te zenden. Niettemin werd in de schoot van de regering al een crisiscomité opgericht, dat als opdracht kreeg de gebeurtenissen op de voet te volgen. Op dinsdag 16 mei dropte het Zaïrese leger parachutisten in Kolwezi. Het crisiskabinet gaf opdracht aan de Generale staf van het leger dringend een actieplan voor te bereiden om een gebeurlijke evacuatie uit te kunnen voeren.

Op woensdag 17 mei waren de berichten schaars, tegenstrijdig en moeilijk te controleren. Er wordt beslist de voorbereiding maximaal door te zetten, zonder echter vooralsnog in alarmtoestand over te gaan.

ONMOGELUK ALLEEN

"Het uitvoeren van een evacuatie op eigen kracht werd onmogelijk geacht, zo zei de premier. In Shaba is geen brandstof, zodat een beroep moet gedaan worden op Amerikaanse tankvliegtuigen om een luchtbrug te kunnen organiseren. Bovendien wist men nog steeds niet landingen op het vliegveld van Kolwezi mogelijk waren, naast de rebellen de a1daar staande vliegtuigen hadden vernietigd. In die voorwaarden kon nog niet aan het inrichten van een luchtbrug begonnen worden". Wel werden a11e nodige.contacten opgenomen met de V.S., Frankrijk,.Groot-Brittannië, de Uno en het Internationale Rode Kruis. Ook de Unie van Afrikaanse Staten werd ingelicht. Woensdagavond nog besliste het crisiskabinet de para's .in alarmtoestand te brengen en op donderdag 18 mei had te Stuttgart een coördinatievergadering plaats tussen de V.S., . Frankrijk, Groot-Brittannië en , ons land, teneinde de taken te verdelen en te coördineren. In de nacht van donderdag op vrijdag omstreeks 3 u. 30 werd aan het crisiscomité gemeld dat. president Carter zijn instemming betuigd heeft met de Amerikaanse bijdrage in de reddingsoperatie. Er waren grote moeilijkheden gerezen in verband met het overvliegen van bepaalde Afrikaanse landen. Dit was de reden waarom een zeer lange reisroute van 25 u. onvermijdelijk was.

In de nacht van donderdag op vrijdag brachten de Franse autoriteiten de crisisstaf op de hoogte dat ze een interventie planden en op vrijdag 11 u. 45 had de premier een telefonisch gesprek met president Giscard d'Estaing, waarbij hij bevestigde dat Franse para's boven Kolwezi zouden gedropt n worden.

 

Vrijdagavond te 21 u 15 dan werd aan de Belgische para's' het bevel gegeven zo snel mogelijk op het vliegveld van Kolwezi te landen,er het nodige te doen om de blanken op te vangen en ze naar Kamina te brengen. De para's krijgen de opdracht, zich buiten de louter militaire operaties houden. Wel mogen ze ingrijpen om personen die in gevaar verkeren te beschermen en mogen ze, desgevallend ook gegijzelden bevrijden, zonder daarbij evenwel de grens te overschrijden. Volgens de richtlijnen blijft de aanwezigheid te Kolwezi beperkt tot 72 uur.

2.155 GEEVACUEERDEN

Dit was het verloop. van de gebeurtenissen, aldus de premier. Het resultaat kent u meer dan 2.000 personen konden geholpen worden. Op dit ogenblik zijn er 2.155 personen van op het vliegveld van Kolwezi geëvacueerd. 1.355 zijn reeds vanmiddag te Zaventem aangekomen, onder wie 1.013 Belgen. 150 werden naar Lubumbashi overgevlogen en ten minste 300 naar Parijs. Onze militairen hebben zich op merkwaardige wijze gedragen. Helaas werden ook heel wat landgenoten het slachtoffer van de ontketende rebellen. De regering buigt diep voor hun nagedachtenis."

De eerstenminister antwoordde dan op enkele vragen, die bij de gebeurtenissen kunnen rijzen. Volgens hem was.de reddingsoperatie noodzakelijk. Ze werd uitgevoerd zonder dralen, nadat alle onontbeerlijke voorzorgen - militaire, politieke en diplomatieke waren genomen.

In minder dan 72 uren konden schier alle gerepatrieerden, die in de streek rond Kolwezi nog in leven waren, gevonden, verzorgd, samengebracht en overgebracht worden naar Kamina en via Kinshasa naar Zaventem. De eerstenminister had warme woorden van lof over voor onze para's en voor allen die aan de operatie deelnamen. "In naam van de Belgische regering en - ik ben er zeker van - namens het Belgische volk - wens ik hen te danken voor de moed en de toewijding, waarvan zij blijk hebben gegeven", zo zei de eerstenminister.

HEIBEL

Onmiddellijk na de mededeling van de premier, die langdurig door de meerderheid werd toegejuicht, wilde. de P.R.L.W.-voorzitter Damseaux op het. spreekgestoelte klimmen. (De televisie nam het debat rechtstreeks op!). Hij diende evenwel de tribune weer te verlaten, want eerst kreeg B.S.P.-fractieleider Brouhon het woord. Op dat ogenblik was het duidelijk dat er herrie in de lucht hing.

Brouhon vroeg dat er over de regeringsmededeling heden, dinsdagnamiddag, zou gedebatteerd worden. Hij werd herhaaldelijk door de liberalen onderbroken. "Ik had gehoopt zo zei hij, dat in deze pijnlijke ogenblikken door sommigen in dit halfrond wat meer eerbied aan de dag zou gelegd worden, dan het geval is!" (langdurig applaus bij de meerderheid).

LIBERAAL NUMMERTJE

Brouhon had echter zonder de waard gerekend, want het nummertje dat .na het.» door de P.R.L.W.-voorzitter Damseaux opgevoerd werd, was van zo'n wansmakelijk en laag electoralistisch allooi, dat vele volksvertegenwoordigers het moeilijk hadden hun afkeer te verbergen. Sommigen sprongen zelfs recht toen hij zei dat niet onze para's maar de Franse legionairs de "ware humanitaire actie" volbracht hadden.

Hij verweet de ,regering het aanbod van de liberalen om in het crisiscomité te zetelen van de hand gewezen te hebben. Hij zei dat de liberalen een telegram met gelukwensen zullen sturen aan president Giscard d'Estaing, omdat deze niet geaarzeld getalmd had zijn para's in te zetten, waar de Belgische regering door haar weifelende en indiscrete houding eerder een "politiek van verzaking" had gevoerd. ("Une politique d'abandon"). De Kamer zal heden te 14 u. de regeringsmededeling bespreken.

SENAAT

Na de Kamer hoorde ook de Senaat de mededeling van premier Tindemans. Daar was geen televisie aanwezig, zodat het tot geen incidenten kwam... Ook voorzitter Vandekerckhove bracht hulde aan de slachtoffers. Door de liberale oppositie werd het woord niet gevraagd. Beslist werd het debat over de regeringsmededeling woensdagnamiddag te houden. - (E.V.)