Kolwezi.

1978

Kolwezi 1978

Special Kranten Kolwezi 1978

Dankzij het ontvangen van fotos van Kolwezi 1978 kan U een exclusieve reportage lezen en video bekijken over de evenementen van Kolwezi 1978
Al deze artikels zijn verschenen in kranten of tijdschriften en zijn me toegestuurd per e-mail waar mogelijk heb ik de bron weergegeven. Gelieve mij te contacteren indien het artikel niet conform is met de auteursrechten

Er is niet zoveel verschil tussen Franse para's en Katangese gendarmes.

De zaak, te weten het zoveelste hoofdstuk in de Shaba-historie, geeft uiteraard aanleiding tot tal van interessante, zij het dikwijls academische vragen. Op welke manier, bijvoorbeeld, kan een voormalige koloniale mogendheid op een drastische manier – met parachutisten - tussenkomen in haar voormalige kolonie die politieke moeilijkheden heeft, om bedreigde landgenoten in veiligheid te brengen, zonder dat ze daarmee op een beslissende manier tussenkomt in voornoemde politieke verwikkelingen? Het. is immers op die manier dat de Belgische overheid de Shaba-interventie het liefst wil voorstellen - en het feit dat de coherentie terzake soms zoek is, kan mee wijzen op de moeilijkheidsgraad van de vraag. Maar het uur is er niet naar om spelletjes te doen: de kloof tussen de trieste werkelijkheid en wat de overheden ons voorhouden te geloven, wordt met elke regeringsverklaring dieper, zodat zelfs onze eigen nationale RTBF zondag moest terechtgewezen worden door minister van Buitenlandse Zaken Simonet, omdat mensen daar niet het vereiste enthousiasme hadden weten op te brengen in het kader van de nationale solidariteit. Soms zou je denken dat je in Frankrijk bent.

De werkelijkheid ligt natuurlijk achter het mistgordijn, en ze is tegelijk eenvoudiger én ingewikkelder dan de vertelsels die men ons probeert te doen slikken. Die werkelijkheid heet Afrika, dat wil zeggen geld en macht, en het is niet duidelijk wie daar baas over is, vandaar de strubbelingen. Afrika, sinds mensengeheugenis een groot reservoir van goedkope arbeidskrachten en grondstoffen, is na de zogenoemde dekolonisatie begonnen aan de moeizame opbouw van een zogenoemde onafhankelijkheid, Waar het mogelijk was, hield dit in dat Europese, blanke, gouverneurs vervangen werden door inheemse, zwarte, zetbazen, die omwille van hun afkomst gemakkelijker in staat lijken hun mensen in de hand te houden. In bepaalde gevallen lijkt dat systeem wel te werken: denk aan Cameroen, aan Senegal. In andere gevallen zijn er fouten gemaakt, en dan komen er vroeger of later gebroken potten van, Dan heet de werkelijkheid Mauretanië of, zoals nu, Zaïre.

Het is niet meer nodig de Zaïrese situatie- uit de doeken te doen: het regime van president Mobutu Sese Seko is, zoals men dat beleefd uitdrukt, "versleten ". Binnen een dagelijks veranderend Afrikaans kader wil dat zeggen dat het op politiek, economisch en menselijk gebied bankroet is: hele gewesten van dat enorme land zijn in open opstand, aan de grenzen troepen gewapende vluchtelingen samen, en soms steken ze de grens over, dan is er een interventie nodig, terwijl de zorg aan de top er vooral in bestaat erover te waken dat geen enkele politieke figuur zich zodanig kan ontwikkelen dat ze een mogelijk alternatief zou kunnen bieden voor het bestaande bestel. Economisch is de toestand, vooral sinds het ineenstuiken van de prijs van het koper, zo rampzalig dat zelfs de boven god en mens staande experten van het Internationaal Monetair Fonds niet meer weten welke aanbevelingen ze moeten doen. Menselijk zit je met een ei zo na onverholen dictatuur, en bevoegde mensen die uit Zaïre weg kunnen blijven gaan er niet naartoe, omdat het er inzit dat het volk van Kinshasa honger krijgt en die al zo lang uitgestelde mars naar de Europese wijken onderneemt.

Op zo'n moment krijg je dan de tweede opstand in Shaba, een op het eerste gezicht, zolang het fijne ervan niet bekend is, nogal warhoofdige onderneming, die echter precies vanwege de onmogelijke situatie in het land zelf, waarin het minste volstaat om een enorme crisis te veroorzaken, de gevestigde macht aan het wankelen brengt. In twaalf maanden is dat nu twee keer gebeurd: de eerste keer is Frankrijk tussengekomen via het Marokkaanse leger, nu schijnt dat er niet meer in te zitten. Marokko, zijnde koning Hassan II, heeft hoe langer hoe meer zijn handen vol met zijn eigen moeilijkheden (die bij benadering te situeren vallen enerzijds in de Westelijke Sahara, anderzijds in Marokko zelf; waar de nationale consensus zienderogen afbrokkelt), en heeft daar ook al Franse hulp voor nodig. Wat de eerste keer als argument gebruikt werd om de interventie te verantwoorden, te weten dat het om een inval vanuit Angola zou .gaan, met Cubaanse troepen erbij en zo, wordt nu al gauw als irrelevant van de hand gedaan, Al was het maar omdat die Cubanen te veel werk hebben in Ethiopië en Eritrea: alleen Peking en Pretoria schijnen nog te geloven in de Cubaanse alomtegenwoordigheid. Een opstand dus, en het heeft niet zoveel belang of die opstandelingen nu van deze of van gene kant van één of andere grens komen. Een opstand die enerzijds het regime van Mobutu Sese Seko rechtstreeks bedreigt, die 'anderzijds plaatsvindt in het economische hart van Zaïre zelf: in de Shaba-brandkoffer, waar alle Westerse belangen geconcentreerd zitten. Op die manier is het probleem gesteld, Een nieuwe era

Twee aanvullingen dan, op het vlak van de internationale situatie: ten eerste is het voor de VS niet meer zo gemakkelijk, sinds de nederlaag in Vietnam, om ergens openlijk en met hun eigen mensen tussen te komen, en dat geldt des te meer voor Afrika (omdat de VS daar aan een uitermate ingewikkeld sleutelwerk bezig zijn, uitgaande van het principe dat Afrika voor de blanken verloren is en dat er moet gered worden wat er nog te redden valt, te weten de republiek Zuid-Afrika), wat maakt dat de politieke aanwezigheid van de VS in

Afrika eerder aan de verhulde kant blijft. Ten tweede heeft de wedloop naar sympathieën en allianties in dat deel van de wereld zo'n ten spits gedreven vormen aangenomen dat al wie niet duidelijk pro-westers is, onvermijdelijk als Moskou-gehorig moet worden afgeschilderd: de tijden van de niet-gealigneerde Afrikaanse staten zijn bijna onherroepelijk voorbij, met de oorlog om de Rode Zee (in de Hoorn van Afrika) zijn we een nieuwe era ingetreden.

Een Belgische en een Franse para in Kolwezi. Parijs heeft Mauritanië gekocht met een militaire interventie. Waarom zou het Zaïre niet kopen?

Dus is elke opstandige kracht, om concreet te worden, die het pro-westerse regime van Mobutu bedreigt, automatisch een kracht die Zaïre in de invloedssfeer van het Kremlin dreigt te slepen. Die kracht moet dan, vanuit Westerse logica, ofwel afgekocht ofwel vernietigd worden. En op dit niveau zijn er meningsverschillen mogelijk. Inderdaad: ofwel is men van mening dat het Zaïrese regime zijn tijd gehad heeft, en aan vervanging toe is, ofwel denkt men dat regime, mits enige herstellingswerken, nog bruikbaar is. In het eerste geval zal men gaan praten met de opstandelingen, en een regeling uitwerken waarbij bedreigde Europeanen met wederzijdse toestemming geëvacueerd worden - een operatie die meteen kan dienst doen als test voor de geloofwaardigheid van het eventuele nieuwe regime. Dit schijnt in grote lijnen het standpunt van de VS geweest te zijn en, in België, dat van de socialistische partij.

Maar op een bepaald niveau gekomen, vallen de belangen van de VS niet noodzakelijk meer samen met de Europese belangen, zoals die in hoofdzaak vertegenwoordigd worden door de christen-democratie en het Franse regime van president Valéry Giscard d'Estaing. Komt er zo'n breuk, dan kan men aan de tweede mogelijkheid denken, en aan de voordelen daarvan. Door de relatieve politieke afwezigheid van de VS in Afrika is er immers een veld vrijgekomen . waar andere krachten in kunnen stappen: een mogelijkheid die het Frankrijk van Giscard met beide handen heeft aangegrepen. Parijs is dus een doortastende Afrika-politiek gaan voeren, heeft het Cubaanse voorbeeld ter harte genomen, en kan het zich momenteel veroorloven op een openlijke manier militair tussenbeide te komen. Na de verkiezingsnederlaag van links die als een geschenk uit de hemel is komen vallen, kan ook op binnenlands gebied het verzet daartegen verwaarloosd worden voorlopig althans. Daarom heeft Frankrijk in de richting. van de tweede, Europese mogelijkheid gedacht, en aangezien er al een precedent was met het geval Mauritanië, was de oplossing dan niet ver meer te zoeken.

In Mauretanië heeft de interventie van de Franse luchtmacht tegen de Polisario-colonnes immers het regime van een wisse val gered, en zo de autoriteiten op een blijvende manier aan zich verplicht. Parijs heeft Mauritanië gekocht met een militaire interventie, waarom zou Parijs Zaïre niet kopen? Waarom zou Parijs het regime van Mobutu niet ter hulp komen op een manier die maakt dat regime dan verder zonder Parijs niet meer leven kan? Zo is het dan ook gebeurd. Vanuit die logica zou dan ook het gebrek aan coördinatie tussen de verschillende strijdmachten ten velde moeten begrepen worden: Parijs heeft het initiatief genomen, waarschijnlijk mede omdat in de Belgische regering onenigheid heerste, aangezien de twee standpunten daar hun aanhangers hadden - een situatie die de regering vrij laat tot een compromis gedwongen heeft: de Belgische interventie heeft een andere aard dan de Franse, omdat ze zowel in ruimte en in tijd als in bedoelingen beperkt is tot het ophalen van Europeanen, terwijl Parijs van in het begin duidelijk gesteld heeft dat de Franse para's eerst weg zouden gaan als het leger van Mobutu de zaken weer stevig in handen heeft. Een politieke operatie dus, met als doel de verovering van de kopermijnen van Shaba. Uiteindelijk is er niet zo heel veel verschil tussen Franse parachutisten en Katangese gendarmes.